piątek, 5 stycznia 2018

Tadeusz Tański genialny konstruktor i jego dzieło CWS T-1

CWS T-1 − w 100 procentach przedwojenny polski samochód osobowy, który przewyższał pod wieloma względami inne europejskie modele tego typu. 
CWS T-1 Torpedo - replika
CWS T-1 został skonstruowany w Centralnych Warsztatach Samochodowych. Od 1927 wyprodukowano 800 sztuk. Konstruktorem był Tadeusz Tański. Ostatni egzemplarz wyprodukowano w 1931 roku . Zakończenie produkcji zostało wymuszone przez podpisanie przez polski rząd w 1932 r. umowy licencyjnej z włoską firmą FIAT na produkcję samochodu Fiat 508.
Konstruktor CWST-1, Tadeusz Tański (ur. 1892 w Janowie Podlaskim , zm. 1941 w niemieckim obozie koncentracyjnym Auschwitz. Wikipedia podaje jako miejsce urodzenia Moskwę?) był prawdziwym geniuszem i to na skalę światową.
Tadeusz Tański
Jego projektu samochodu składanego jednym kluczem prawdopodobnie nikt później nie powtórzył. Jak każdy geniusz był trochę dziwakiem. W 1922 roku znalazł zatrudnienie w Centralnych Warsztatach Samochodowych w Warszawie (CWS). Do firmy Tańskiego ściągnął równie ambitny dyrektor zakładu, Kazimierz Meyer. Podobnie jak Tański marzył on o stworzeniu całkowicie polskiego samochodu osobowego. To właśnie Meyer miał swego czasu powiedzieć o decydentach, którzy sprzeciwiali się budowie polskiego samochodu: „Niektóre osoby biegały kiedyś za tramwajem we Lwowie, a dzisiaj ministerialne d… nie chcą jeździć polskimi samochodami”.
Ministerstwo Spraw Wojskowych długo zwlekało z zatwierdzeniem projektu auta. Powód przedstawił jeden z inżynierów CWS, Tadeusz Paszewski:
„Nastąpiła nieoczekiwana reakcja. Oburzano się, że jakaś grupa ludzi, nazwanych »szaleńcami«, ośmieliła się rzucić rękawicę przyszłej wytwórczości, że ośmieliła się stworzyć własny projekt, używając krajowych materiałów, że ośmieliła się zbudować polski silnik bez pomocy z zewnątrz, wmontować go na przerobione podwozie marki Dodge, wziąć udział w rajdzie i uzyskać nagrodę sportową. Rozpoczęły się poważne lamenty, które doprowadzają do tego, że inż. kpt. Meyer ma być postawiony w stan oskarżenia za nadużycie władzy”. Za: jagiellonski24.pl, aut. Tomasz Turejko.
Tadeuszowi Tańskiemu zawdzięczamy także m.in. pierwszy polski samochód pancerny, Ford FT-B, oparty na podwoziu Ford T. Brał udział w wojnie Polsko-Rosyjskiej gdzie odniósł spore sukcesy w starciach z wojskami sowieckimi.
Tadeusz Tański w 1939 roku czynnie włączył się w obronę ojczyzny. Aresztowany przez Niemców w ramach Akcji AB i wywieziony do niemieckiego obozu koncentracyjnego KL Auschwitz, gdzie został zamordowany z powodu odmowy współpracy z Niemcami w dniu 23 marca 1941 roku.
woga

moto.wp.pl, jagiellonski24.pl, Wikipedia. Zdjęcia: Domena Publiczna.

niedziela, 17 grudnia 2017

Unikatowa kolekcja zabytkowych fortepianów w Ostromecku

Pałac Mostowskich w Ostromecku pod Bydgoszczą - Kolekcja Zabytkowych Fortepianów im. Andrzeja Szwalbego, województwo kujawsko-pomorskie.
Fortepian z  wytwórni: Kasper Zdrodowski w Warszawie, ok. 1840–1845.

Kolekcję w utworzono w 1978 r. z inicjatywy dyrektora Filharmonii Pomorskiej Andrzeja Szwalbego Więcej tu w odpowiedzi na apel Ośrodka Dokumentacji Zabytków Ministerstwa Kultury i Sztuki o ratowanie zabytkowych fortepianów. (...)Współtwórcą kolekcji jest prof. emeritus dr hab. Beniamin Vogel.
Fortepian skrzydłowy Krall And Seidler. FABRYKA FORTEPIANÓW / KRALL & SEIDLER / w WARSZAWIE, 1871.
Sell Art Online
Instrumenty prezentowane na zdjęciach, to oczywiście wycinek wspaniałej kolekcji umiejscowionej w pięknych wnętrzach tzw. Starego Pałacu w Ostromecku, w podbydgoskiej gminie Dąbrowa Chełmińska.
Pałac Mostowskich w Ostromecku
Pianino, wytwórnia: Eck & Comp. / CÖLN; 1840.
Klawiatura, wytwórnia: C. BECHSTEIN / Hof-Lieferant Sr. Majestät d. Königs / BERLIN.
Sell Art Online
Fortepian Fiodor Wasilewicz (Wilhelm?) Schiller, Wytwórnia: F. W. SCHILLER. / St. Petersburg, 1855.
Klawiatura - fortepian Johann Friedrich Marty. Królewiec (Königsberg, dziś Kaliningrad) ok. 1810–1820.
Art Prints
Fortepian Carl Julius Gebauhr, Wytwórnia: C. J. Gebauhr / in Königsberg - Królewiec - Kaliningrad.
Wytwórnia: Piano – Forte – Fabrik / HEINR. PH. BESSALIÉ / Hof-Instrumentenbauer / Sr. Königlichen Hoheit des Prinzen Carl von Preussen / in / BRESLAU - Wrocław ok. 1840.
Fortepian - Jan Woźnicki, Wytwórnia: J. WOZNICKI / w Warszawie, 1853–1854.

Fortepian stołowy buduarowy, Wytwórnia: Caspar Amberg, Wiedeń, 1811.
Pianino z wytwórni: August Dassel, BERLIN, ok. 1870.
Pianino dziecięce, Lipsk, ok. 1910,  Wytwórnia: Hans Peters & Co.
Opisy instrumentów za: palacwostromecku.pl
Ostromecko, 2017.
Fot. Elżbieta Fazel.

piątek, 8 grudnia 2017

Matka Boska Świecka - Legenda Cudownego Obrazu

Notaki z podróży - Świecie
Za czasów panowania króla Stanisława Leszczyńskiego, pewnien bogaty kupiec z południa Polski popłynął Wisłą do Gdańska sprzedać zboże. Transakcja udała się nad wyraz i kupiec zatrzymał się gospodzie, której właścicielem był protestant. Tam zobaczył piękny obraz Matki Boskiej, którym to karczmarz uszczelniał szpary przy kominku.
Matka Boska Świecka
Kupiec, zauroczony obrazem i nie mogąc patrzeć na bezczeszczenie wizerunku Maryi -zdecydował się nabyć obraz za tyle złotych monet, ile na nim się zmieści. Takiej ceny zażądał karczmarz. Kiedy wracał Wisłą do siebie do Sandomierza, jego statek na wysokości Świecia nagle bez powodu zatrzymał się. Z dala kupiec zobaczył wieże i mury kościoła Bernardynów.
Matka Boska Świecka na ołtarzu głównym w kościele Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny w Świeciu.
Sell Art Online
- Widocznie Maryja chce tu pozostać - pomyślał. I tak się też stało, a sława cudownego obrazu obiegła całą Polskę. Ślepi odzyskiwali wzrok, głusi zaczynali słyszeć. Dowiedział się o tym ów chytry karczmarz, który w międzyczasie zachorował i stracił wzrok. Postanowił skruszony udać się na pielgrzymkę do Świecia. Gdy tylko wszedł do kościoła to zaraz odzyskał wzrok i nawrócił się na wiarę katolicką.
Kościół Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny w Świeciu.
Tyle piękna legenda, w którą można wierzyć lub nie. Według Stanisława Wardeckiego, autora  książki „Krótka historya cudownego obrazu Matki Boskiej Świeckiej”, obraz trafił do Świecia już w 1602 roku, a wierni oglądający ołtarz główny w kościele Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny w Świeciu (nazywanego Klasztorkiem), podziwiają obecnie kopię z 1903 roku autorstwa Bernarda Łaszczyńskiego z Poznania. Sam kościół w obecnym kształcie powstał na przełomie 17 i 18 wieku.
Kościół Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny w Świeciu -wnętrze.
Krużganki otaczające dziedziniec przed świątynią oraz wieża-brama zostały dobudowane w 1741 roku i w takim stanie pobernardyński zespół klasztorny zachował się do dnia dzisiejszego.
Barokowy fresk ilustrujący legendę Matki Boskiej Świeckiej - statek na Wiśle w okolicach Świecia, a na nim cudowny obraz Matki Bożej Świeckiej.
Klasztorek w Świeciu - brama główna
Krużganki klasztorne
O Świeciu nad Wisłą Czytaj tutaj
Stara Fara w Świeciu Tutaj
Wykorzystałem: czasswiecia.pl, intour.pl
Wojciech Gatz
Fot. Elżbieta Fazel

wtorek, 5 grudnia 2017

"Dom Przybyszewskiego" w Inowrocławiu

Notatki z podróży
Kamienica przy ul. Solankowej 30 w Inowrocławiu,  w stylu neorenesansu niderlandzkiego z tablicą pamiątkową upamiętniającą pobyt w roku 1927 pisarza Stanisława Przybyszewskiego wraz z byłą żoną Jana Kasprowicza - Jadwigą, poślubioną w Urzędzie Stanu Cywilnego w Inowrocławiu 11 kwietnia 1905 r.
"Dom Przybyszewskiego" w Inowrocławiu. Fot. Elżbieta Fazel
Przybyszewski - jeden z liderów tzw. Młodej Polski urodził się 6 maja 1868 roku w pobliskim Łojewie. Zmarł 23 listopada 1927 roku w dworku Józefa Znanieckiego w Jarontach.
Stanisław Przybyszewski i Jadwiga Przybyszewska
O "twórczości" modernisty ("cierpiącego egzystencjonalisty") i ówczesnego skandalisty - celebryty Przybyszewskiego mam swoje zdanie. Kiedyś zwierzył się przyjacielowi, że jak ludzie zorientują się, że nie ma talentu, to przestaną go czytać. Tak też się stało. Przybyszewski  jest jakby kwintesencją alkoholizmu w bohemie. Podobno zainspirował Edwarda Muncha do namalowania słynnego "Krzyku". Wydaje mi się, że Munch Przybyszewski zainspirował Muncha będąc po prostu na kacu.
"Przybyszewski sięgnął bruku" - płaskorzeźba  chodnikowa z domem na ul. Królowej Jadwigi, w którym krótko mieszkał.
Niestety, alkoholizm mu nie wystarczał. Jego użycie usłane jest cierpieniami (także nagłymi zgonami) kobiet, które były z nim związane. O swoje dzieci w ogóle nie dbał. 
Grób Przybyszewskiego w Górze pod Inowrocławiem
Przed śmiercią nawrócił się na wiarę katolicką i przeprosił za krzywdy wyrządzone innym. Został pochowany w Górze, na uprzednio upatrzonym sobie miejscu. Cztery lata po śmierci Przybyszewskiego w 1931 roku ze składek społecznych mieszkańców Kujaw wzniesiono nagrobek w kształcie wysokiej kolumny zwieńczonej krzyżem, z medalionem i inskrypcją.
Wojciech Gatz

Zdjęcia za: Veturo.pl, geni.com, Domena Publiczna

niedziela, 3 grudnia 2017

Władysława Kostak - bohaterska pierwsza Miss Polonia

Władysława Kostakówna-Śliwińska (1908-2001) lub Władysława Kostak, najpiękniejsza przedwojenna Polka, pierwsza historyczna Miss Polonia z 1929 roku i wicemiss Europy.
W 1930 wyszła za mąż za adwokata Leona Śliwińskiego. W czasie II w.ś. była agentem wywiadu w ekspozyturze francuskiej. Odznaczona brytyjskim Medalem za Odwagę. Po wojnie związana z Marokiem i Francją. Najwięcej czasu spędziła w uważanym za centrum intelektualne Prowansji Aix-en-Provence, w którym wcześniej przebywała przez pewien czas w okresie II wojny światowej.
Władysława Kostakówna z mężem Leonem Śliwińskim, 1930r.
10 czerwca 1986 r. ponownie przeżywała moment triumfu, kiedy to Francuzi przyznali jej w Paryżu Legię Honorową za działalność wojenną wraz z przydzieloną do tego wyróżnienia pensją. Władysława Śliwińska jest jedyną Polką wyróżnioną w ten sposób. Spośród odznaczeń, które otrzymała za swoje bohaterstwo możemy wymienić również Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami, ustanowiony przez Prezydenta RP na uchodźstwie dla żołnierzy Wojska Polskiego i członków ruchu oporu, jak również dwa inne odznaczenia francuskie: Croix de Guerre i Médaille en Vermeil (Medal Srebrny pozłacany).
Zmarła w 2001 r. w Aix-en-Provence i została pochowana na cmentarzu w Montmorency.
Zdjęcie za: wawalove.wp.pl, wkazimierzudolnym.pl

Warto przeczytać: histmag.org/Pierwsza-Miss-Polonia-zapomniana-bohaterka-ruchu-oporu-14283/3

środa, 29 listopada 2017

Historia kościoła we wsi Ludzisko

Notatki z podróży

Murowany kościół pw. św. Mikołaja z 1865 r. we wsi Ludzisko pod Inowrocławiem w woj. kujawsko-pomorskim, rozbudowany w latach 1932-1935. Świątynia wpisana jest na listę Narodowego Instytutu Dziedzictwa. Kościół mieści się w południo-wschodniej części wsi Ludzisko, na wzniesieniu terenu przy szosie Inowrocław - Skalmierowice. 
Wieś Ludzisko przez wiele lat nazywana była Ludzicko, potem Ludzyszko. Kościół parafialny wzmiankowany jest po raz pierwszy w 1325 r. Od XVI wieku wieś należała do dwóch rodzin: Kunowskich i Słaboszewskich. Podczas wizytacji w 1575 roku kościół wymieniany jest jako nowo wybudowana, drewniana świątynia. Zapewne też do połowy XIX wieku w takiej formie przetrwał. W miejscowości urodził się XV-wieczny humanista i retor, Jan z Ludziska (1400-ok. 1460). Więcej o pałacu we wsi Ludzisko Pałac w Ludzisku
Kościół we wsi Ludzisko
Nowy murowany kościół został wzniesiony przez kolejnego właściciela wsi, Jana Dębskiego w 1865 roku. Jednak jako obiekt stosunkowo mały zostaje rozbudowany w latach późniejszych. Uroczysta konsekracja kościoła odbyła się 6.06.1905 r.

Kościół we wsi Ludzisko

Z Aktu poświęcenia kamienia węgielnego przy rozbudowie kościoła w 1932 r. (z Archiwum rodzinnego hrabiów Dąmbskich). W roku Pańskim 1932.
(...) Do głównego dokumentu erekcyjnego dorzucam słów kilka, wyrażając żal głęboki, że nie doczekał dzisiejszej uroczystości ten, (kto) pierwszą rzucił myśl wybudowania wieży i upiększenia kościoła na większą Chwałę Bożą – Janusz hr. z Lubrańca Dąmbski najlepszy mąż i ojciec, wzorowy katolik i obywatel, ochotnik Wojska Polskiego z 1919 i 20 roku. Umarł bowiem już w sile wieku 2.11.1930 r.

Kościół we wsi Ludzisko, panoplium z herbem Lubomirskich oraz monogramami R.I.P. W kościele znajduje się krypta grobowa rodzin Dąmbskich i Lubomirskich.
 Jako wdowa i matka małoletnich synów Jana i Antoniego proszę pokornie Boga, ażeby zaczął swoją szczególną opieką otaczać rodzinę naszą, a tych, którzy to pismo w przyszłości czytać będą proszę o westchnienie do Boga za nasze dusze – 
A(niela) z hr. Czarn(ieckich) Januszowa hr(abina) D(ąmbska) -
Ludzisko 18 września 1932 r.
Kościół obecny, już trzeci wiadomy kościół w Ludzisku, fundował Jan hr. D(ąmbski) dziad śp. męża mego – Poprzedni kościół konsekrował około r. 1694 biskup Stanisław Dąmbski.
[Pismo powyższe znajdowało się wraz z dokumentem erekcyjnym w butelce wmurowanej w filar zewnętrzny południowo-zachodni wieży od wewnątrz kościoła]
Za: kujawsko-pomorskie.regiopedia.pl
Źródła:  "Ludzisko - historia parafii" Katarzyna Hewner, kujawsko-pomorskie.regiopedia.pl
Wojciech Gatz
Fot. Elżbieta Fazel

piątek, 24 listopada 2017

Drzwi Błogosławieństw - Bazylika św. Wincentego à Paulo Bydgoszcz

Notatki z podróży
„Drzwi Błogosławieństw”  - Bazylika Mniejsza św. Wincentego à Paulo w Bydgoszczy, Polska. Szerzej o Bazylice: Tutaj
„Drzwi Błogosławieństw” – składające się z 16 płaskorzeźb brązowe drzwi, umieszczone w zachodnim wejściu do kościoła. Ich autorem jest bydgoski rzeźbiarz Michał Kubiak, autor wielu rzeźb w przestrzeni publicznej, w tym m.in. słynnej Ławeczki Rejewskiego, rzeźby Andrzeja Szwalbego czy Wędrowca w Bydgoszczy.
Bazylika Mniejsza św. Wincentego à Paulo w Bydgoszczy
Awers drzwi tworzy osiem prostokątnych płaskorzeźb, które prezentują artystyczną interpretację Ośmiu Błogosławieństw Chrystusa z Ewangelii Mateusza (5,3–11).   : Błogosławieni ubodzy w duchu, Błogosławieni którzy płaczą, Błogosławieni cisi, Błogosławieni którzy łakną i pragną sprawiedliwości, Błogosławieni miłosierni, Błogosławieni czystego serca, Błogosławieni pokój czyniący, Błogosławieni którzy prześladowania cierpią dla sprawiedliwości.
Awers Drzwi Błogosławieństw, Bazylika w Bydgoszczy
Na rewersie natomiast umieszczone są m.in.: herb Bydgoszczy, monogram św. Wincentego à Paulo i herb Zgromadzenia. Spiżowe drzwi otwierane są tylko podczas ważnych i doniosłych uroczystości. Po raz pierwszy nastąpiło to jesienią 1997 r. w dniu wyniesienia świątyni - dekretem Jana Pawła II - do rangi Bazyliki Mniejszej św. Wincentego à Paulo.

Drzwi Błogosławieństw, Bazylika w Bydgoszczy, Herb Polski
Photography Prints
Drzwi Błogosławieństw, Bazylika w Bydgoszczy, Papież Jan Paweł II
Photography Prints
Drzwi Błogosławieństw, bydgoskie kościoły i herb Bydgoszczy
Art Prints
Drzwi Błogosławieństw, Bazylika w Bydgoszczy, monogram św. Wincentego à Paulo i herb Zgromadzenia
Żródła: strona autorska artysty Michała Kubiaka, Wikipedia.
Wojciech Gatz
Fot. Elżbieta Fazel, 2016.